Net als vorig jaar waren er dit jaar op Pasen, Hemelvaartsdag en Pinksteren nauwelijks feestelijkheden. Families en gezinnen komen maar in beperkte getallen bij elkaar. Het bezoek aan grootouders in een verzorgingshuis gaat met een mondkapje wel door, maar heeft toch iets afstandelijks.

Het was en is onvermijdelijk. Zonder deze maatregelen en beperkingen was de afname van het virus Covid-19 er niet gekomen. Die afname gebeurt, als wij ons houden aan de opgelegde beperkingen. Die afname gebeurt ook dankzij de duizenden mensen werkzaam in de zorg, in het onderzoek naar nieuwe medicijnen, in de openbare dienst, zoals BOA’s, politiefunctionarissen, ambtenaren, burgemeesters en nog veel meer mensen.  Zij hebben zich ingespannen en ze spannen zich nog in om een veilige leefomgeving te scheppen en te handhaven voor zo’n 18 miljoen mensen in Nederland. We bidden in onze kerken uit de uitgave van Adveniat, 2020: “Bidden in tijden van beproeving”. Met name het Gebed bij Covid-19: “Wij bidden Heer: genees de zieken, wees in quarantaine hen nabij […]  zegen get eten dat hun wordt gebracht .. […] Midden in het leven zijn wij door de dood omvangen, maar meer nog: U omsluit ieder van ons. U legt Uw hand op ons.” We zijn gedwongen in onszelf te keren, we zijn teruggeworpen op de essentie van ons bestaan. We hebben ervaren in deze twee jaar dat leven soms bestaat uit louter afwachten, ontvangen en hopen.  

Komt het ooit weer goed met de viering van Pasen, Hemelvaartsdag en Pinksteren? Dat is niet alleen een kwestie van afnemende beperkingen van de zijde van de overheid, maar het gaat ook huiswerk worden: wat vieren we eigenlijk met Pasen, Hemelvaartsdag en Pinksteren?

Pinksteren is het tweede van de drie jaarlijkse feesten voor het joodse gezin in de tijd van Jezus. Het wordt ook wel het oogstfeest genoemd, maar dat is voor ons, die in Noord Europa wonen, wat voorbarig. De natuur is volop aan het uitbotten, het gras is weer groen, en de pinksterbloemen (seringen) bloeien. Maar dat is toch ook reden tot blijheid en dankbaarheid. Wie zou overigens van onze jongeren nog tarwe kunnen onderscheiden van andere graansoorten? Want zo wordt het pinksterfeest in Exodus 34, 22 genoemd: de oogst van de tarwe zeven weken na het zaaien. Bij christenen is het de viering van de neerdaling van de Heilige Geest. Het is niet langer een agrarisch feest, maar een herdenkingsfeest.

De vijftigste dag: zeven weken van zeven dagen. De 50e dag is dus weer een zondag, de eerste dag van de nieuwe week. Denk terug aan Pasen: de sabbat was voorbij, de eerste dag van de nieuwe week, een nieuwe schepping. God begint opnieuw. Het woord van Piet Schoonenberg: Ook voor God is er met Christus iets nieuws begonnen. Er lag geen script klaar, ook al wordt er gesproken van een raadsbesluit van God, door bijvoorbeeld St Paulus in zijn Brief aan de Romeinen (8, 28-30). Maar dat betekent niet dat er een uitgestippeld ‘heilsplan’ klaar lag. Het gaat hier om Voorzienigheid: dat is dat God ons met zorg blijft omringen, ook als wij de weg kwijt raken.

Op het pinksterfeest herdenken dat de Geest neerdaalde over de leerlingen in Jeruzalem, na de dood en de verrijzenis van Jezus. De Handelingen van de Apostelen beginnen met een beschrijving hoe de Heilige Geest in de gedaante van vurige tongen neerdaalde op de eerste christengemeente. Dat hopen wij ook, als wij op Pinksteren of op andere momenten bidden tot de H. Geest: dat de Geest over ons vaardig wordt en dat we tot een actiever geloofsleven in staat zullen zijn. Een gebeurtenis dus dat broodnodig is.

Over die ‘neerdaling van de H. Geest in vuurtongen’ bestaan schilderijen en andere voorstellingen. Dit mysterie is niet gemakkelijk te verbeelden. Ik bedoel dat niet als een kritiek op kunstschilders, zoals El Greco en anderen, maar om te wijzen op iets karakteristieks van het hedendaagse leven, n.l. dat er een digitale werkelijkheid is voor heel veel mensen. Die werkelijkheid is op te roepen met een swipe op het scherm van onze IPhone of laptop. Die digitale wereld is een werkelijkheid die kneedbaar is onder onze vingers. Elke foto, elk geluid en elke filmopname kan gemanipuleerd worden. Ze zijn niet langer een reproductie van onze werkelijkheid maar het is een nieuwe werkelijkheid geworden.

Om die reden zijn afbeeldingen van de verrezen Heer of de neerdaling van de H. Geest niet meer die eenvoudige verbeelding van een geloofswaarheid. De boodschap van Pasen, Hemelvaart en Pinksteren is niet meer zo gemakkelijk te verbeelden zoals enkele generaties geleden kunstenaars dat konden met behulp van kruiswegstaties, schilderijen met de verrezen Heer, en de apostelen biddend bijeen terwijl de H. Geest neerdaalde. Het zou voor sommigen kunnen gaan lijken op een realityshow. Het Koninkrijk van God is wat anders dan Disneyland. Het Koninkrijk Gods is een mysterie.

Eduard Kimman.