Overweging van Frits Muller.

Gelezen: Paus Franciscus uit “Laudato si”, en Lucas 21, 25-28, en 34-36.

Centraal thema van de adventperiode: “Wegbereider zijn”.

Thema van de zondag: Vervul de belofte!

Eerste Advent.

   Zaterdagochtend om 2 minuten voor 12 luidde in Nederland op ruim 300 plaatsen de noodklok;  de noodklok voor het klimaat. 

Ook de klok van onze Dominicuskerk werd geluid. 

Aan de oproep van Greenpeace om aandacht te vragen voor de klimaatconferentie die morgen in Katowice in Polen begint, is massaal gehoor gegeven. 

De noodzaak van vergaande aanpassing van de manier waarop wij met moeder aarde omgaan is evident en vindt zo breed erkenning!

Over wat de aarde allemaal moet verdragen trof me een passage in de verhalenbundel ‘De Omweg naar Santiago’, van Cees Nooteboom, over zijn geliefde Spanje. 

En daarmee gepaard gaand een opvallend verband met de evangelielezing van vandaag, zonder echter de bekende uitweg via de wederkomst van Jezus die ons daar geboden wordt. 

Nooteboom schrijft: 

     “Wat is land(grond, aarde, terra) toch oneindig geduldig. Het verdraagt het gedoe van mensen bovenop zich, geen berg wordt erdoor verzet. 

De mensen verbouwen, irrigeren, weiden, bouwen burgen en dorpen, leggen wegen aan, maar de massa van het land blijft hetzelfde, blijft geduldig liggen, stuwt bomen en graan de lucht in, laat op zich vissen, jagen en oorlog voeren, laat zich koninkrijk, provincie, graafschap, bisdom, kalifaat, vrijstaat noemen, laat zich indelen in die arbitraire, bijna nooit natuurlijke, door mensen bedachte, en dus niet echt zichtbaar bestaande dingen die grenzen zijn, heet steeds anders, en blijft zichzelf…

De weg waarover ik nu rijd is ooit een ruw spoor geweest waar Moorse en christelijke legers overheen trokken, de lege lucht heeft de stemmen en geuren van ridders en voetvolk in zich opgenomen, spek en kool, gevloek en gebeden, gezang van vergeten liederen.” Einde citaat.

Zijn wij van van de aarde, of is de aarde van ons? 

Van God is de aarde en die haar bewonen? 

Of is het nog weer anders?  

  1. In het bijbelboek Genesis verkondigt God dat de aarde zal voortbrengen: “levende wezens naar hun aard… en het was alzo.En God maakte de wilde dieren naar hun aard, en het vee naar zijn aard en alles wat op de aard-bodem kruipt naar zijn aard. En God zag dat het goed was. 

En God sprak: Laat ons mensen maken naar… .” 

Nee, niet naar hun aard! 

“Laat ons mensen maken naar ons bééld, naar onze gelijkenis opdat zij heersen over de vissen der zee, de vogels van de hemel, over het vee en over de gehele aarde en over alle dieren die op de aarde kruipen”.

Ergo: dieren vallen samen met hun aard; dieren hoeven niet naar de psychiater om hun ziel te laten nakijken. Want díe kijkt naar onze geaardheid, of wij überhaupt wel ge-aard zijn! Bovendien, in tegenstelling tot dieren heeft de mens een roeping... 

Hij is er wel, maar daarmee is hij er nog niet…

Van hem, van haar, wordt verwacht, zo ziet de schrijver van het boek van de Schepping dat, dat hij in de geest van God, verantwoordelijkheid draagt over de gehele aarde en wat daarop leeft. “Heersen over” lees ik niet als “beheersen” maar beheren. Moeten Wíj Gods belofte vervullen? 

Tja. als wij mensen het niet doen, wie dan wel? 

“Wegbereider zijn” voor het Koninkrijk dat ons is aangezegd. 

Dat is het thema van deze adventcyclus.

Dat Koninkrijk, dat is een belofte, en is het niet mooi wanneer wij daarvoor mede-wegbereiders mogen zijn, juist in deze adventperiode?

Advent; dat betekent “wat op ons toekomt”. Ja, alles goed en wel, maar we gaan de toekomst toch niet onvoorbereid tegemoet?  

  1. De evangelielezing uit Lucas van deze ochtend vinden we in een eerdere, een oudere versie terug bij Marcus. Een groot verschil daarbij is dat Lucas aandacht schenkt aan de gevóelens die de mensen zullen overvallen: angst, radeloosheid, schrik en spanning. 

We hoorden: ”De mensen zullen het besterven van schrik en spanning om wat de wereld gaat overkomen, want de hemelse machten zullen wankelen.” Hoor ik daar een verband met de toestand van de aarde vandaag de dag? 

Omtrent de te verwachten terugkeer van Jezus is Lucas veel minder uitgesproken. 

De eerste generaties christenen zijn gestorven zonder dat zij de bazuinen van het laatste oordeel hebben gehoord. Bij Lucas heeft de zekerheid daarvan plaatsgemaakt voor geloof, vertrouwen en volharding, precies wat ook wij in deze dagen nodig hebben.

  1. Daarbij ontmoeten we vanochtend Paus Franciscus als bondgenoot. Hij toont ons in de eerste lezing hoe we Jezus op een ándere manier kunnen ontmoeten dan als redder van de wereld; niet zozeer als machthebber die het allemaal wel zal fixen, maar als bevrijder van zonde, verdriet, innerlijke leegte en isolement. 

“Wij zullen in vreugde worden herboren” wordt ons aangezegd. 

Onze ziel, die ongrijpbare entiteit – minstens even ongrijpbaar en onbeeldbaar als “God” - zal geraakt worden. Wij zullen in ziélsverband met elkaar leven meldt de paus, in plaats van in een “individualistische treurigheid met een gemakzuchtig en hebzuchtig hart, in een ziekelijk zoeken naar oppervlakkige genoegens, uit een geïsoleerd geweten.’’ (...)

Blijft de uitnodiging van de paus de persoonlijke ontmoeting met Jezus Christus te hernieuwen voor sommigen van ons wat abstract, het kan ook anders:

Bijvoorbeeld door “Wegbereider voor het Koninkrijk te zijn”!

  1. Een kleine maand geleden vond in deze kerk een symposium over duurzaamheid plaats. Een van de inleiders, Tom Kroon[1], gaf aan de hand van de Duitse historicus en journalist Philip Blom, een analyse van onze tijd door de ogen van de generatie van 2070.

Mocht u dat gemist hebben geef ik, omdat zijn betoog raakt aan het thema van vandaag en van de hele advent, in het kort enkele hoofdlijnen weer:

  • Men had de opwarming van de aarde allang opgemerkt, maar daarop werd daarop werd heel langzaam en aarzelend gereageerd. 
  • In de politiek draaide om het vermijden van teleurstellingen bij de burgers, het vasthouden aan verworven rechten en verdediging van privileges door het bedrijfsleven. Men leek koste wat kost te willen dat het heden nooit zou eindigen.
  • Het was een bewust risicovolle samenleving in een wereld vol onzekerheid en onveiligheid; mensen vonden geen houvast meer in traditie en gewoonten, sociale structuren brokkelden af, werk- en sociale omstandigheden waren onvoorspelbaar en veranderden razendsnel. 
  • Ik schakel over naar de onvoltooid tegenwoordige tijd… Voor de werkende generaties komt veel aan op eigen initiatief. Je bent zelden zeker van je baan. Het komt erop aan jezelf een duidelijk profiel te geven en het gaat om . “Zelfontplooiing”. En leg je vooral niet vast! Aandacht voor het collectieve lijkt ver weg.
  • In die onzekere context wekt een oproep om je leven anders en meer bescheiden in te richten irritatie. 

Die oproep doorkruist de ingeslagen weg. 

  • Je wordt genoodzaakt tot verandering van levensinstelling, om met iets rekening te houden buitenjezelf. Het zal wel meevallen. 
  • Wegbereider zijn? Ja voor jezelf!
  • Ons begrensde voorstellingsvermogen komt in het spel wanneer niet alleen ons bestaan bedreigd wordt maar ook dat van onze kinderen, toekomstige generaties en verre vreemden. Wie zijn die verre vreemden? Mijn kinderen, kleinkinderen kan ik me voorstellen, maar generaties daarna? 
  • En dan ons beperkte empathische vermogen. We worden het diepst geraakt door leed dat zichtbaar is, wanneer het mensen treft met wie we ons verwant voelen: familie, landgenoten. De barmhartige Samaritaan spelen voor onbekenden is een stuk lastiger en vermijdbaar, totdat die vreemde ons in de ogen ziet. 
  • Buiten de deur houden, uitzetten dan maar? Of wegbereider zijn en een beetje meewerken aan het vervullen van de belofte…?
  • Tot zover de analyse van Tom Kroon, een kleine maand geleden.

“Wees waakzaam” maant de evangelist Lucas vandaag. Ja, ook in dit opzicht! 

(Ga er maar aan staan.)

  1. Tot slot inderdaad terug naar het evangelie. 

We hoorden: “Zorg ervoor dat u niet versuft raakt door de roes van dronkenschap, door de zorgen van het leven en dat die dag u niet plotseling overvalt als een klapnet …” En dan volgt de verwachting dat met de komst van de mensenzoon alles te goede zal keren, wanneer wij maar waakzaam zijn om….

Wederkomst? Ook wij zien uit naar de komst van Jezus, maar toch niet letterlijk? 

Wij vieren immers iedere zondag dat de Mensenzoon ooit gekomen is en tot nu toe mede ons leven bepaalt?   

Ik denk dat we de ooit verwachte terugkeer van Christus Jezus moeten verstaan als metafoor voor onze roeping. Wanneer hij in ons geboren wordt  - in de woorden van de paus: “wanneer wij onze persoonlijke ontmoeting met Hem hernieuwen”, zijn wij zijn navolgers in de wereld, 

zijn wij wegbereiders voor zijn koninkrijk. 

En mocht u, net als ik, moeite hebben met het traditionele beeld van “God” als een opperwezen dat ons hoort en ziet en onze gebeden verhoort, dan is het misschien een mogelijkheid om, wat de bijbel “God” noemt, te beschouwen als een Bezielende Geest van trouw en recht, van bevrijding uit onrecht en onderdrukking, van vergeving en verzoening. 

En wij mensen worden tot niets anders geroepen dan van deze geest een evenbeeld te zijn. Alleen dan kan het met deze wereld misschien iets worden, dan lijkt het met die mens ergens naar. Zó kunnen wij wegbereiderzijn voor dat Koninkrijk van de vrede dat ons is aangezegd. 

Moge het zo zijn. 

[1]Tom Kroon, coördinator samenlevingsopbouw Dominicuskerk Amsterdam